Polski design: plakat, neon i wycinanki

1. Polska szkoła plakatu

Po wojnie polscy graficy zaczęli traktować plakat nie tylko jako reklamę, lecz także jako samodzielną wypowiedź artystyczną. Zamiast dokładnie pokazywać film lub spektakl, często budowali metaforę: jeden mocny znak, zaskakujące skojarzenie, skrót i odrobinę ironii.

Zjawisko nazywane Polską Szkołą Plakatu rozwijało się przede wszystkim od lat pięćdziesiątych do siedemdziesiątych XX wieku. Nie miało jednego obowiązkowego stylu. Wspólne były raczej swoboda interpretacji, indywidualny charakter pisma i odwaga w łączeniu obrazu z tekstem. Do najczęściej wymienianych twórców należą Henryk Tomaszewski, Jan Lenica, Roman Cieślewicz, Waldemar Świerzy i Franciszek Starowieyski.

2. Warszawa zapisana neonem

W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych neony porządkowały nocny krajobraz polskich miast. Litery projektowano indywidualnie dla kina, kawiarni, sklepu lub hotelu. Dlatego napis był jednocześnie informacją, światłem i małym dziełem typografii.

Ten język jest bardziej miejski niż plakat: ciemne tło, cienka świetlna linia, mocny kolor i litery, które bywają ważniejsze od obrazu. Współczesny projekt może nawiązywać do tej tradycji bez kopiowania starej reklamy — wystarczy charakterystyczny krój pisma i oszczędny kontrast.

3. Wycinanki: papier, rytm i intensywny kolor

Wycinanka powstaje przez składanie i wycinanie kolorowego papieru. Szczególnie rozpoznawalne są tradycje łowicka i kurpiowska. Łowickie kompozycje często zachwycają wieloma barwami, kwiatami i symetrią. Kurpiowskie bywają bardziej ażurowe i ograniczone kolorystycznie.

W nowoczesnym designie nie trzeba przenosić całego ornamentu. Można wykorzystać samą zasadę: płaską plamę koloru, rytmiczne powtórzenie albo prosty, symetryczny detal. Dzięki temu inspiracja pozostaje czytelna, ale nie zamienia strony w dekorację folklorystyczną.

Mały słownik designu

• plakat — duża forma graficzna przekazująca informację w przestrzeni publicznej;
• krój pisma — spójny projekt liter, cyfr i znaków;
• barwa — kolor;
• faktura — widoczna lub wyczuwalna struktura powierzchni;
• wzór — motyw, który może się powtarzać;
• wycinanka — ozdobna kompozycja wycięta z papieru;
• dziedzictwo — wartości, przedmioty i zwyczaje odziedziczone po wcześniejszych pokoleniach;
• rzemiosło — praca oparta na umiejętności ręcznego wytwarzania przedmiotów.

Gdzie oglądać polski design online?

• Culture.pl — Polska Szkoła Plakatu: historia zjawiska i nazwiska twórców.
• Polona — wycinanki: cyfrowe zbiory Biblioteki Narodowej.
• Zbiory Cyfrowe Muzeum Narodowego w Warszawie: grafika, design i inne dzieła z kolekcji muzeum.
• Warszawskie Kroje: bezpłatne kroje pisma inspirowane typografią miasta.

Dlaczego b1polski.pl wygląda właśnie tak?

Nowa oprawa strony nawiązuje do polskiej szkoły plakatu: używa koloru starego papieru, ceglanej czerwieni, ochry, ciemnej zieleni i drukarskiej czerni. Nagłówki mają wyraźny charakter, a karty nie są idealnie symetryczne. Inspiracja ma pomóc poczuć lokalny kontekst, ale nie może utrudniać nauki — ćwiczenie nadal pozostaje najważniejsze.